Toprağın ne kadar derin olduğunu kimse bilmezdi. İnsanlar onun üzerine evler kurar, tarlalar sürer, hayvanlarını otlatır ve ölülerini ona bırakırdı. Her sabah ayaklarının altında duran şeyi görürlerdi ama çoğu zaman ona bakmazlardı. Çünkü insan, her gün üzerinde yürüdüğü şeyin varlığını unutmaya yatkındı.
Bir çocuk doğduğunda ilk kez toprağa basardı. Bir insan öldüğünde son kez ona bırakılırdı. Aradaki bütün zaman boyunca ise toprak, insanın aldığı ve verdiği her şeyi sessizce taşırdı.
O yıl yağmurlar geç gelmişti. Gök Kapısı'nın uzak bozkırlarında yıldızları izleyenlerin söylediği gibi, gökyüzü ile yeryüzü arasındaki bağ hiçbir zaman tek yönlü değildi. Bulutlar suyu taşır, su toprağa iner, toprak tohumu beslerdi. Fakat o yıl bulutlar dağların üzerinden geçip gitmiş, yağmurun büyük kısmı başka vadilere düşmüştü. Ovanın ortasındaki üç yerleşim, kuraklığın etkisini birlikte yaşamaya başlamıştı. Kuzeydeki köyün tarlaları çatlamış, güneydeki otlaklarda hayvanlar zayıflamıştı. Doğudaki yerleşimde ise insanlar, yıllardır kullandıkları kuyunun suyunun giderek azaldığını görüyordu. Başlangıçta herkes bunun geçici olduğunu düşündü. Bir sonraki yağmur mevsiminde her şeyin düzeleceğini söylediler. Daha az tohum ektiler, hayvanlarını uzak otlaklara götürdüler, kuyuların başında daha uzun beklediler. Ama yağmur yine gelmedi.
Bir gün kuzey köyünden yaşlı bir çiftçi, tarlasının ortasında diz çöktü. Parmaklarını çatlamış toprağın arasına soktu. Bir avuç kuru toprak aldı ve avucunun içinde ufaladı. Yanındaki torunu ona baktı.
“Toprak öldü mü?”
Yaşlı adam başını kaldırmadan cevap verdi.
“Hayır.”
“Öyleyse neden hiçbir şey yetiştirmiyor?”
“Çünkü bir şeyin canlı olması, her zaman bize istediğimizi vereceği anlamına gelmez.”
Çocuk bu cevabı anlamadı. Yaşlı adam da daha fazlasını anlatmadı. Üç yerleşimin ileri gelenleri, eski taş kuyunun yanında toplandılar. Kuyu, üç köyün ortak sınırında bulunuyordu. Eskiden suyu boldu. İnsanlar buradan kovalarla su çeker, hayvanlarını sulardı. Kuyunun çevresindeki toprak nemli kalır, yakınında yabani otlar ve küçük çiçekler yetişirdi. Şimdi ise kuyuya sarkan kovalar çoğu zaman boş dönüyordu. Toplantıda ilk konuşan güney köyünün beyi oldu.
“Su azaldı. Hayvanlarımızı daha uzaklara götürmek zorunda kalıyoruz. Kuyunun çevresindeki otlakları yalnızca bizim sürülerimiz kullanmalı.”
Kuzey köyünden bir kadın itiraz etti.
“Bizim tarlalarımız kurudu. Hayvanlarınızın geçmesi için açtığınız yollar, kalan ekinlerimizi de eziyor.”
Doğu köyünün yaşlı temsilcisi iki tarafı dinledikten sonra konuştu.
“Su hepimizin. Fakat herkes kendi payını korumaya çalışırsa kuyunun başında birbirimizi tüketiriz.”
Bey kaşlarını çattı.
“Öyleyse ne yapacağız? Toprağı bölüşemeyiz. Yağmuru çağıramayız.”
Toplantıda bulunanların arasında, yıllardır taş ve toprakla çalışan yaşlı bir kadın vardı. Adı Suna idi. Gençliğinde duvarlar örmüş, kuyular onarmış, ölenlerin mezarlarını hazırlamıştı. Toprağın farklı yüzlerini tanıyordu. O güne kadar konuşmamıştı. Sonunda ayağa kalktı.
“Toprağı bölüşmeye çalışıyorsunuz,” dedi. “Ama önce ona ne yaptığınızı konuşmadınız.”
Bey ona döndü.
“Ne yaptık ki?”
Suna, ovanın kuzey tarafını işaret etti.
“Oradaki ağaçları kestiniz. Gölge kalmadı. Yağmur geldiğinde suyu tutan kökler de kalmadı.”
Sonra doğudaki yerleşime baktı.
“Siz kuyunun çevresindeki toprağı taşla kapattınız. Su artık eskisi gibi toprağa süzülemiyor.”
En sonunda güneydeki otlakları gösterdi.
“Siz de hayvanlarınızı aynı yerde çok uzun süre tuttunuz. Otlar yeniden büyümeden onları tekrar oraya sürdünüz. Toprağın dinlenmesine izin vermediniz.”
Beyin yüzü sertleşti.
“Bunların yağmurla ne ilgisi var?”
Suna cevap vermeden önce eğilip yerden küçük bir toprak parçası aldı.
“Gökten düşen suyun nereye gideceğini yalnızca gök belirlemez.”
Toprağı parmaklarının arasından bıraktı.
“Onu nasıl karşıladığımız da önemlidir.”
Ertesi sabah Suna, üç yerleşimden birkaç kişiyi yanına alarak ovanın dışındaki eski bir tepeye gitti. Tepenin yamacında, yarısı toprağa gömülmüş taşlar vardı. Taşların üzerinde eski işaretler bulunuyordu. Kimse bunların ne zaman yapıldığını bilmiyordu. Suna, taşlardan birinin üzerindeki toprağı eliyle temizledi. İşaret, diğerlerinden farklıydı. Bir çizgi aşağı doğru iniyor, toprağın altında kıvrılıyor ve yeniden yukarı yöneliyordu. Çizginin başladığı yerde küçük bir tohum biçimi vardı. Gençlerden biri sordu: “Bu neyin işareti?”
Suna uzun süre taşa baktı.
“Bilmiyorum.”
Genç şaşırdı.
“Öyleyse neden buraya geldik?”
“Çünkü bilmediğimiz bir işarete bakarken, bildiğimizi sandığımız şeyleri yeniden düşünürüz.”
Yanlarındaki adamlardan biri güldü.
“Toprağın işaretini anlamak için taşın önünde beklememize gerek yok. Toprak burada. Her gün görüyoruz.”
Suna ona döndü.
“Her gün görmek, tanımak değildir.”
Sonra elini toprağa bastırdı.
“Bu elin ağırlığını taşıyor. Bu bedenin sıcaklığını taşıyor. Bir gün bu bedenin ağırlığını da taşıyacak. Ama sen ona yalnızca ayağının altındaki yer gibi bakıyorsun.”
Gençlerden biri taşın üzerindeki çizgiyi izledi.
“Çizgi neden geri dönüyor?”
Suna cevap vermedi. O sırada uzaktan gelen rüzgâr, tepenin üzerindeki kuru otları eğdi. Kuraklık uzadıkça insanlar daha çok kuyu açmaya başladı. Her yerleşim kendi suyunu bulmak istiyordu. Derin kuyular açıldı. Bazıları su buldu, bazıları bulamadı. Su bulanlar kuyularını korumak için çevresine taş duvarlar ördüler.
Fakat birkaç ay sonra tuhaf bir şey fark edildi. Yeni kuyuların bulunduğu bazı alanlarda eski kaynaklar kurumaya başlamıştı. Bir kuyudan su çekildiğinde başka bir yerdeki küçük pınarın akışı zayıflıyordu. İnsanlar önce bunun tesadüf olduğunu düşündü. Sonra aynı durum farklı bölgelerde de görülünce korkuya kapıldılar. Doğu köyünün temsilcisi, Suna'ya geldi.
“Yeni kuyuları kapatmalı mıyız?”
Suna başını salladı.
“Bunu yalnızca ben söyleyemem.”
“Öyleyse kim söyleyecek?”
“Suya ihtiyacı olanlar. Kuyuları kullananlar. O suyun azaldığı yerde yaşayanlar. Hepsi birlikte.”
Adam iç çekti.
“Bir araya gelmek kolay değil.”
“Toprağın altında ne olduğunu bilmeden ona hükmetmek de kolay değil.”
Suna, adamı eski taş kuyunun yanına götürdü. Kuyunun çevresindeki taşların arasından küçük bir bitki çıkmıştı. Kuraklığa rağmen köklerini derine salmış, birkaç yeşil yaprak vermişti.
“Buna bak,” dedi Suna.
Adam eğildi.
“Bir ot.”
“Evet. Ama kökü, bizim göremediğimiz yere kadar uzanıyor. Biz yalnızca üstte görüneni ölçüyoruz. Toprağın neyi taşıdığını, neyi sakladığını, ne kadarını kaldırabildiğini bilmiyoruz.”
“Peki ne yapacağız?”
“Önce her şeyi alabileceğimizi sanmaktan vazgeçeceğiz.”
Üç yerleşim yeniden toplandı. Bu kez yalnızca beyler ve yaşlılar değil; çiftçiler, çobanlar, kuyuları açan ustalar, çocuklarını su taşımaya gönderen kadınlar da oradaydı.
Toplantı uzun sürdü. Kimi kendi kuyusunu kapatmak istemedi. Kimi hayvanlarını başka yere götüremeyeceğini söyledi. Kimi tarlasını ekmezse ailesinin aç kalacağını anlattı. Kimsenin sözü bütünüyle haksız değildi. Bu yüzden anlaşmak kolay olmadı. Sonunda üç karar alındı.
Yeni kuyular, çevredeki kaynaklara etkisi incelenmeden açılmayacaktı. Ortak su alanları, yalnızca bir yerleşimin değil, hepsinin sorumluluğunda olacaktı. Otlaklar sırayla kullanılacak, dinlenmesi gereken alanlara bir süre hayvan sokulmayacaktı.
Ağaç kesimi sınırlandırılacak, kesilenlerin yerine yenileri dikilecekti. Bunlar kuraklığı hemen sona erdirmedi. Yağmur ertesi gün yağmadı. Kuyular bir gecede dolmadı. Kuruyan tarlalar eski hâline dönmedi. Ama insanlar ilk kez, toprağın kendilerine borçlu olduğu şeyleri konuşmak yerine, kendilerinin neyi değiştirebileceğini konuşmaya başlamıştı. Suna, bu kararların taşlara yazılmasını istedi.
“Yarın gelenler yalnızca ne yaptığımızı değil, neden yaptığımızı da bilsinler.”
Bir genç sordu: “Bunları neden taşlara kazıyoruz? Sözle anlatamaz mıyız?”
Suna ona baktı.
“Anlatabiliriz. Ama bir gün sözü söyleyenler ölecek. Taş kalır. Yine de taşı okuyan kişi, sözü anlamaya çalışmazsa taş da susar.”
Kış geldiğinde kuzey köyünden yaşlı çiftçi öldü. Torunu, onu toprağa verirken dedesinin aylar önce aldığı kuru toprak parçasını hatırladı. Mezarın başında bir avuç toprak bıraktı. Sonra Suna'ya döndü.
“Dedem şimdi toprağın içinde mi?”
Suna çocuğun yanına oturdu.
“Bedeni toprağa döndü.”
“Peki kendisi?”
Suna bir süre sustu. “Bunu kimse bütünüyle bilemez.”
Çocuk mezara baktı. “Toprak onu alacak mı?”
“Evet.”
“Sonra ne olacak?”
“Toprak, bedenin taşıdığı şeyleri zamanla kendi düzenine katacak. Ama dedenin sana öğrettikleri yalnızca toprağın altında kalmayacak.”
Çocuk başını eğdi. “Onu unutmak istemiyorum.”
“Hatırlamak için her gün mezarının başında durman gerekmez. Bazen bir işi onun öğrettiği gibi yapmak da hatırlamaktır.”
Çocuk, mezarın üzerine bıraktığı toprağa baktı. O gün ilk kez, toprağın yalnızca bitkilerin yetiştiği yer olmadığını anladı. Toprak, hayatın başladığı ve bedenin döndüğü yerdi. İnsan ondan besleniyor, onun üzerinde yürüyor, onu değiştiriyor ve sonunda ona bırakılıyordu. Ama bu dönüş, insanın yaptığı her şeyin kendiliğinden doğru olduğu anlamına gelmiyordu.
İlkbahar geldiğinde yağmur nihayet yağdı. Önce ince bir yağmur başladı. Sonra günler boyunca sürdü. Suyun bir kısmı çatlamış toprağa süzüldü. Bir kısmı eski dere yataklarından aktı. Otlaklarda yeni filizler belirdi. İnsanlar sevinçle tarlalara çıktı. Fakat bu kez her şeyi eskisi gibi yapmadılar. Bazı alanları dinlenmeye bıraktılar. Kuyuların çevresini açık tuttular. Suyun akışını kesen taş duvarların bir bölümünü kaldırdılar. Genç ağaçlar diktiler. Her şey düzelmiş değildi. Ama insanlar artık toprağın kendilerine sonsuz bir kaynak sunmadığını biliyordu.
Suna, tepedeki eski taşın yanına yeniden gitti. Yanında, üç yerleşimden gelen gençler vardı. Taşın üzerindeki işarete baktılar. Tohum biçiminden başlayan çizgi toprağa iniyor, orada kıvrılıyor ve yeniden yüzeye dönüyordu.
Gençlerden biri konuştu: “Şimdi anladım. Bu, toprağa giren bir şeyin geri dönmesini anlatıyor.”
Suna başını hafifçe eğdi. “Belki.”
“Öyleyse Toprak Kapısı bu mu?”
“Belki de.”
Genç bu kez daha dikkatli sordu: “Kapı nerede?”
Suna, taşın üzerindeki işarete dokunmadı. Yalnızca onun önünde durdu.
“Bir kapı arıyorsun çünkü geçilecek bir yer olduğunu sanıyorsun.”
“Değil mi?”
“Hayır. Bu işaret bir geçidi göstermiyor. Bir bağı hatırlatıyor.”
“Nasıl bir bağ?”
Suna aşağıdaki ovaya baktı. “Bedeninle toprak arasındaki bağı. Aldığınla bıraktığın arasındaki bağı. Yaşamakla bir gün toprağa dönmek arasındaki bağı.”
Genç, taşın üzerindeki çizgiye yeniden baktı. “Peki toprağa borcumuz mu var?”
Suna'nın yüzünde yorgun ama sakin bir ifade belirdi.
“Toprağa borçlu olmak, dünyaya geldiğin için suçlu olmak değildir. Ondan aldığın her şeyin karşılığını aynı biçimde vermen de gerekmez. Ama senden sonrakilerin de yaşayabileceğini düşünmek zorundasın.”
“Öyleyse borç ne?”
“Birbirine bağlı olduğunu unutmamak.”
O akşam, üç yerleşimin insanları taşın çevresinde toplandı. Her biri yanında küçük bir tohum getirmişti. Tohumları taşın önündeki toprağa bıraktılar. Kimse onların hemen büyümesini beklemiyordu. Bazıları filizlenecek, bazıları filizlenmeyecekti. Bazıları kuraklığa dayanacak, bazıları dayanamayacaktı. Ama insanlar ilk kez, toprağa yalnızca bir şey almak için gelmemişti. Suna, taşın önünde durup son kez konuştu: “İnsan kendisini toprağın sahibi sanır. Oysa toprağın üzerinde yalnızca bir süre yaşar. Evini kurar, tarlasını eker, çocuklarını büyütür, ölülerini bırakır. Sonra başka insanlar gelir. Onların da yaşayabilmesi, kendilerinden öncekilerin ne kadar aldığını ve ne kadarını koruduğunu unutmamalarına bağlıdır.”
Kimse cevap vermedi. Rüzgâr, taşın çevresindeki genç otları hareket ettirdi. Toprağın altında tohumlar bekliyordu. Yukarıda gökyüzü ağır ağır kararıyordu. İkisi arasında görünmeyen bir alışveriş sürüyordu. Yağmur toprağa inecek, kökler suyu arayacak, bitkiler ışığa uzanacak, hayvanlar beslenecek, insanlar yaşayacaktı. Ve bir gün, hepsi yeniden toprağa dönecekti.
Toprak Kapısı'nın işareti o gece taşın üzerine kazınmadı. Çünkü işaret zaten oradaydı. İnsanlar yalnızca onu görmeyi öğrenmişti. Bir tohumun toprağa bırakılması, bir bedenin toprağa dönmesi ve bir insanın kendisinden sonrakileri düşünmesi aynı şey değildi. Ama hepsi aynı bağın içindeydi.
Toprak, kendisine bırakılanı taşır; fakat insanın ondan aldığı her şey, yalnızca kendi ömrüne ait değildir.
Altıncı Kapı'nın İşareti (Toprak): `Taş üzerindeki çizgi tohum biçiminden başlıyor, toprağın altına iniyor, orada kıvrılıyor ve yeniden yüzeye dönüyordu. Kimse onu kazımadı; çünkü işaret zaten oradaydı.`
Toprak Kapısı'nın Ardındaki Gerçek: `Toprak Kapısı insana aldığını sordu. Karşılığında ne bıraktığını da. Toprağın sahibi olmadığını hatırlayan, ondan alırken bırakmayı da öğrenirdi.`
Son kayıt: “Toprak verir; ama sonsuza kadar vermez. Aldığını geri bırakmayan, çocuklarının payından yer.”