İçeriğe geç

Bölüm 5 / 5, 1.596 kelime, tahmini 8 dakika. Klavye: J ve K paragraf gezer, C yorum açar, virgül okuma ayarlarını açar.

Beşinci Gök Kapısı

Unutulan Işıklar

İnsanlar ilk kez göğe baktıklarında ne gördüler? Yalnızca karanlığı mı? Yıldızları mı? Yoksa henüz adını koyamadıkları bir düzeni mi? Bunu kimse bilmiyordu. Çünkü gökyüzüne bakan ilk insanların hikâyeleri, zamanın içinde kaybolmuştu. Onlardan geriye yalnızca taşlara kazınmış işaretler, ağızdan ağıza aktarılan sözler ve bazı toplulukların hâlâ sürdürdüğü eski törenler kalmıştı.

Fakat bütün bu izlerde tekrar eden bir düşünce vardı: Gök, insanın üzerinde duran boş bir örtü değildi.

Yağmuru getiriyor, mevsimlerin değişimini haber veriyor, gecenin ve gündüzün dönüşünü gösteriyordu. İnsanlar onun hareketlerini izleyerek ne zaman yola çıkacaklarını, ne zaman ekin ekeceklerini ve ne zaman sürülerini başka otlaklara götüreceklerini öğreniyorlardı.

Gökteki ışıklar, yalnızca geceleri görünen uzak noktalar değildi. Onlar, insanın kendisinden büyük bir düzenin içinde yaşadığını hatırlatan işaretlerdi. Fakat zamanla insanlar göğe bakmayı bıraktı. Daha doğrusu, göğe yalnızca kendi ihtiyaçlarını karşılayacak cevapları bulmak için bakmaya başladı. Yağmur yağacak mı? Kış ne zaman gelecek? Bir savaşta kim kazanacak? Bir çocuk yaşayacak mı? Sorular çoğaldı. Ancak göğün ne anlattığını anlamaya çalışanların sayısı azaldı.


Yıldızları Saymayan Adam

Uzak bir bozkırda, yüksek tepelerin çevresinde yaşayan küçük bir topluluk vardı. Bu topluluğun yaşlıları, geceleri gökyüzünü izlemeyi bir gelenek hâline getirmişti. Çocuklara yıldızların adlarını öğretir, bazı yıldızların yıl boyunca yer değiştirmiş gibi görünmesini anlatır, gökteki belirli işaretlerin mevsimlerle ilişkisini gösterirlerdi. Aralarında yaşlı bir gök gözlemcisi bulunurdu. Adı Tölün'dü.

Tölün, yıllardır göğü izlerdi. Fakat yıldızları saymayı sevmezdi. Ona göre gökteki ışıkları saymak, onların neden bir arada bulunduğunu anlamak değildi.

Bir gece yanına genç bir çoban geldi.

“Usta,” dedi, “bu gece kaç yıldız var?”

Tölün göğe baktı.

“Bilmiyorum.”

Genç çoban şaşırdı.

“Her gece göğü izliyorsun. Nasıl bilmezsin?”

“Çünkü saydıklarımın yarısını bulutlar saklar. Diğer yarısını da gözlerim.”

Genç adam güldü.

“Öyleyse neden bakıyorsun?”

Tölün cevap verdi: “Bir şeyi anlamak için her zaman onun kaç tane olduğunu bilmek gerekmez.”

“Peki neyi anlamaya çalışıyorsun?”

Yaşlı adam uzun süre sessiz kaldı. Sonra ufuktaki dağların üzerine yükselen yıldızları gösterdi.

“Bunlar biz doğmadan önce de oradaydı. Biz öldükten sonra da orada olacaklar. Fakat biz onların altında ne yaptığımızı unutabiliyoruz.”

Genç çoban başını kaldırdı.

“Gökyüzü bizi izliyor mu?”

Tölün gülümsedi.

“Bunu bilmiyorum. Ama gökyüzünün altında yaptığımız şeyler, yalnızca bizi ilgilendirmiyor.”

Kaybolan Yıldız

Bir yıl, gökyüzünde alışılmadık bir değişiklik yaşandı. Topluluğun yaşlıları, her yıl belirli bir mevsimde gördükleri parlak yıldızın artık aynı yerde görünmediğini fark ettiler. Önce bunun bulutlardan kaynaklandığını düşündüler. Sonra günler geçti. Yıldız yine görünmedi. Bazıları onun söndüğünü söyledi. Bazıları göğün bir işaret gönderdiğine inandı. Bazıları ise bunun yaklaşan bir felaketin habercisi olduğunu düşündü. Tölün bu yorumların hiçbirini kabul etmedi.

“Bir ışığı görememek, onun yok olduğu anlamına gelmez,” dedi.

Ancak topluluk huzursuzlanmıştı.

O yıl yağmurlar gecikti. Hayvanların otlakları değişti. Uzaklardan gelen tüccarlar, başka bölgelerde de mevsimlerin alışılmış düzeninden saptığını anlatmaya başladı. İnsanlar gökteki kaybolan ışığı bütün bu olayların sebebi saydılar.

Tölün ise başka bir şeyden şüpheleniyordu. Yıllar önce eski bir taşın üzerinde gördüğü işareti hatırladı. İşaret, yukarıdan aşağıya uzanan bir çizgi ve onun altında bulunan başka bir çizgiden oluşuyordu. İki çizgi birbirine değmiyor, fakat aynı yönde ilerliyordu. Yaşlı adam, taşın bulunduğu yeri yeniden görmek istedi. Yanına iki genç alarak dağların arasındaki eski yerleşime doğru yola çıktı.


Taşın Üzerindeki Gök

Eski yerleşim, uzun zaman önce terk edilmişti. Taş evlerin çoğu yıkılmış, bazı duvarlar toprağın altında kalmıştı. Ortada ise diğerlerinden daha büyük bir taş bulunuyordu. Tölün taşın çevresini temizledi. Üzerinde eski işaretler vardı. Bir kısmı aşınmış, bazıları neredeyse silinmişti. Taşın üst bölümünde göğe benzeyen kavisli bir şekil bulunuyordu. Altında ise yere benzeyen başka bir şekil vardı. İki şeklin arasında ince bir çizgi uzanıyordu.

Gençlerden biri sordu: “Bu, göğün yerden ayrılmasını mı anlatıyor?”

Tölün cevap vermedi. Taşın yan tarafındaki yazıları incelemeye başladı. Uzun süre sonra yalnızca birkaç kelimeyi okuyabildi: “Üstte olan...” “Altta olan...” “Birbirinden...” “...ayrı değildir.”

Genç çoban yazıyı yeniden okudu.

“Gökle yer birbirinden ayrı değilse neden biri yukarıda, diğeri aşağıda?”

Tölün taşın üzerine oturdu.

“Belki de ayrı olmak, birbirinden kopmak değildir.”

Genç adam anlamadı.

Yaşlı gözlemci açıklamaya çalıştı: “Gökyüzü yağmuru taşır. Toprak onu kabul eder. Toprak olmadan suyun gideceği yer kalmaz. Gök olmadan toprağın beklediği yağmur gelmez. Biri diğerinin sahibi değildir. Fakat biri olmadan diğerinin hayatı da değişir.”

“Öyleyse gök ile yer birbirine bağlı mı?”

“Bunu söyleyebiliriz. Ama bu taşın bütün anlamını bildiğimizi söyleyemeyiz.”

Tölün taşın üzerindeki çizgiye baktı.

Ardından gençlere dönerek şöyle dedi: “Belki de biz, bir zamanlar birbirine bağlı olan şeyleri birbirinden ayrı sanmayı öğrendik.”

Gökten Gelen Ses

O gece üç yolcu eski yerleşimde kaldı. Hava açıktı. Yıldızlar görünüyordu. Tölün, taşın yanında oturmuş gökyüzünü izliyordu. Gençler ise biraz ötede uyumaya hazırlanıyordu. Gece yarısına doğru yaşlı adam alışılmadık bir ışık fark etti. Işık bir yıldız gibi sabit değildi. Gökyüzünde kısa süreliğine belirdi, ardından kayboldu. Bir süre sonra başka bir noktada yeniden ortaya çıktı. Tölün ayağa kalktı. Gençleri uyandırdı.

“Göğe bakın.”

İkisi de başlarını kaldırdı. Gökyüzünün doğu tarafında, yıldızların arasında karanlık bir alan belirmişti. Bu bir bulut değildi. Çünkü çevresindeki yıldızlar görünmeye devam ediyordu. Karanlık alanın içindeki ışıklar ise sanki orada hiç bulunmamış gibi kaybolmuştu. Gençlerden biri korkuyla geri çekildi.

“Bu nedir?”

Tölün cevap veremedi.

Karanlık alan yavaşça genişledi. Sonra bir anda durdu. Taşın üzerindeki işaretlerden biri hafifçe aydınlandı. Gençler bunu gördüler. Tölün taşın yanına yaklaştı ama dokunmadı. Işık birkaç nefes boyunca sürdü. Ardından söndü. Gökyüzündeki karanlık da dağıldı. Yıldızlar yeniden göründü. Gençlerden biri fısıldadı: “Gökte bir şey eksildi.”

Tölün başını kaldırdı.

“Belki de biz, eksilen şeyi ilk kez fark ettik.”

Göğün Unutulan Işıkları

Ertesi sabah Tölün, taşın üzerindeki yazıları yeniden incelemeye başladı. Gecenin olayını anlamak istiyordu. Fakat işaretler ona açık bir cevap vermiyordu. Bir süre sonra taşın altındaki küçük bir oyukta ince bir levha buldu. Levha kırılmıştı. Üzerinde yalnızca birkaç satır okunabiliyordu: “Gök, yalnızca üstte olan değildir.” “Yer, yalnızca altta olan değildir.” “Birini diğerinden ayıran, onu korumaz.” “Bağ korunmadığında, ışık da yolunu kaybeder.”

Tölün son satırı uzun süre inceledi. Işığın yolunu kaybetmesi... Bu sözün ne anlama geldiğini bilmiyordu. Belki gökteki yıldızlarla ilgiliydi. Belki mevsimlerle. Belki de insanların unuttuğu daha eski bir düzenle. Gençlerden biri sordu: “Bu yazılar tanrılardan mı söz ediyor?”

Tölün başını salladı.

“Belki daha sonra insanlar bu sözleri tanrılarla ilişkilendirdi. Ama burada kimin anlatıldığını bilmiyoruz.”

“Ülgen olabilir mi?”

“Olabilir. Ama bir ismin eski bir taşta bulunması, o ismin anlatılan düzenin sahibi olduğunu göstermez.”

Genç adam sustu.

Tölün devam etti: “İnsanlar bazen anlamadıkları şeylere bir ad verir. Sonra o adı bildikleri için her şeyi anladıklarını sanırlar.”

Yaşlı adam levhayı dikkatlice yerine bıraktı.

“Göğü anlamak, yalnızca gökte kimin yaşadığını bilmek değildir. Gökle yerin neden birbirine bağlı olduğunu da anlamaktır.”

Göğün Hatırası

Yolcular geri döndüklerinde Tölün, topluluğun yaşlılarını topladı. Buldukları yazıları anlattı. Bazıları taşın eski bir kamın eseri olduğunu düşündü. Bazıları gökteki karanlık alanın bir uyarı olduğuna inandı. Bir başkası, yıldızların kaybolmasının yalnızca mevsimsel bir değişiklik olabileceğini söyledi. Tölün hiçbiriyle tartışmadı. Çünkü elinde kesin bir cevap yoktu. Yalnızca şu soruyu ortaya koydu: “Gökyüzünü yalnızca bize verdiği şeyler için hatırlıyorsak, onunla aramızdaki bağı gerçekten biliyor muyuz?”

Yaşlılardan biri cevap verdi: “Gök yağmur verir. Güneşi verir. Mevsimleri gösterir. Bunları bilmek yetmez mi?”

Tölün başını salladı.

“Bunlar göğün bize sunduklarıdır. Ben ise bizim göğe karşı ne olduğumuzu soruyorum.”

Toplantı sessizleşti. O gece topluluğun çocuklarıyla birlikte gökyüzünü izlediler. Tölün onlara yıldızların adlarını ezberletmedi. Yalnızca hangi ışıkların hangi mevsimlerde göründüğünü, bulutların nasıl hareket ettiğini ve gökteki değişikliklerin yeryüzündeki hayatla nasıl ilişkili olduğunu anlattı.

Sonra şöyle dedi: “Bir gün biz de öleceğiz. Siz de yaşlanacaksınız. Fakat gökyüzünün altında yeni çocuklar büyüyecek. Onlara yalnızca yıldızların adlarını öğretmeyin. Birbirine bağlı olan şeylerin neden korunması gerektiğini de öğretin.”

Beşinci Kapının İşareti

Yıllar sonra eski yerleşimin bulunduğu yerde yeni bir taş dikildi. Taşın üzerinde iki ayrı çizgi vardı. Üstteki çizgi kavisliydi. Alttaki çizgi daha düz uzanıyordu. Aralarında ince bir boşluk bulunuyordu. Fakat çizgiler birbirinden uzaklaşmıyor, aynı yapının iki parçası gibi birbirini tamamlıyordu.

Taşın altına şu sözler kazındı: “Gök, yerin üzerinde olduğu için onun sahibi değildir. Yer, göğün altında olduğu için ona ait değildir. Birbirinden ayrı duran, birbirinden kopmuş değildir. Gök ışığını verir. Yer onu taşıyan hayatı büyütür. Birinin düzeni bozulduğunda, diğerinin hayatı da değişir. İnsan, göğe bakarak kendisini küçük görmemeli. Ama göğün altında yaşadığı için kendisini bütünün sahibi de sanmamalıdır.”

Bu işaret zamanla başka topluluklara ulaştı. Bazıları onu göğün kapısı olarak yorumladı. Bazıları tanrıların insanlara bıraktığı bir işaret saydı. Bazıları ise eski zamanlarda gökle yerin tek bir bütün olduğuna dair bir hatıra olarak sakladı. Ancak hiç kimse, işaretin bütün anlamını bildiğini iddia edemedi. Çünkü gökteki ışıkların neyi hatırlattığı, insanların düşündüğünden daha eskiydi.

Gök Kapısı'nın Ardındaki Gerçek

Gök Kapısı, yalnızca gökyüzüne açılan bir yol değildi. O, insanın kendisinden büyük bir düzenin içinde yaşadığını anlamasını sağlayan bağdı. Gök ile yer arasındaki ilişkiyi, ışıkların ve karanlığın birbirini nasıl etkilediğini, insanın doğanın dışında değil içinde bulunduğunu anlatıyordu.

İnsanlar zamanla göğü tanrılarla özdeşleştirdiler. Bazıları onu yönetilmesi gereken bir güç olarak gördü. Bazıları gökten gelecek işaretlerin kendi kararlarını belirlemesini bekledi. Bazıları ise göğün kendilerine ait olduğunu düşündü.

Fakat Gök Kapısı'nın eski öğretisi bunların hiçbirini söylemiyordu. Gök, insanın hükmedeceği bir yer değildi. Yer de göğün altında ezilmek zorunda değildi. İkisi arasındaki bağ, birinin diğerine üstün gelmesiyle değil, birbirinden kopmadan var olmasıyla korunuyordu.

Birinci Kapı insanın sözünü başkalarına bağlamıştı. İkinci Kapı onu geçmişine. Üçüncü Kapı kendi iradesine. Dördüncü Kapı ruhuna. Beşinci Kapı ise onu yaşadığı dünyanın bütününe bağlamıştı. Çünkü insan, göğün altında yürürken toprağın üzerinde yaşadığını unutursa, kendisini dünyanın sahibi sanmaya başlayabilirdi. Ve kendisini dünyanın sahibi sanan insan, bir gün dünyanın düzenini kendi isteğine göre değiştirmeye kalkabilirdi.

Eski bir gök gözlemcisinin kaydında, Beşinci Kapı'nın son sözleri şöyle aktarılırdı: “Gök, yalnızca bakılan yer değildir. Gök, insanın sınırını hatırladığı yerdir. Işıklar kaybolduğunda, karanlığın neden geldiğini sormadan önce neyin değiştiğine bak. Bir yıldız görünmedi diye göğün yok olduğunu sanma. Bir ışık geri döndü diye her şeyin düzeldiğine inanma. Çünkü göğün hatırası, tek bir ışığın içinde değil; bütün ışıkların birbirine göre durduğu yerdedir.”

Ve kaydın en altında şu cümle bulunurdu:

“Göğü kendi üzerine kapanan bir örtü sanan, altında yaşadığı dünyanın ne kadar büyük olduğunu unutur.”

Buraya kadar okudun

Yeni bölüm her gün bölüm geliyor. Takip et, geldiğinde haber verelim.