Deyrulzafaran Manastırı
Elias
Emma'nın sesi telefonun hoparlöründen geliyordu. Masanın üzerinde duran telefonun metal gövdesi her hecede titreşiyor, yeraltı odasının o sarsıcı etkisinden henüz sıyrılamamış odanın sessizliğinde sesi biraz daha boş yankılanıyordu. Astrid yatağın kenarına oturmuştu; dirseklerini dizlerine dayamış, telefonu dikkatle dinliyordu. O soluk ekran ışığında, yakut yeşili gözlerinin ardına gizlenmeye çalışan savunmasız endişeyi ve pürüzsüz beyaz tenindeki çillerin gerginlikle nasıl belirginleştiğini pencerenin yanından açıkça görebiliyordum. Ben pencerenin yanında duruyordum. Söylediklerinin çoğu artık zihnimde bir anlam oluşturmuyordu.
On iki sembol.
Lunar sistem.
Kayıp taş...
Cümleler dönüp dolaşıp aynı noktaya geliyordu. Bu bir ilerleme olmaktan ziyade, sadece zihnimizdeki çıkmazı koyulaştıran bir tekrardı. Emma bir şey anlatıyor, Astrid başka bir ihtimal söylüyor, sonra konu tekrar başa dönüyordu. Bir süre sonra konuşmaların ritmini takip etmeyi bıraktım. Zihnim hâlâ karanlık kazı alanında dolanıyordu.
Obsidiyen zemin.
Çember yerleşim.
Ve merkezdeki boşluk.
Başımı hafifçe salladım. "Tamam," dedim, sesimdeki akademik yorgunluğu saklamayarak.
Astrid başını kaldırdı. Yakut yeşili gözlerini yüzüme diktiğinde, aramızdaki o dilsiz çekim dalgası bu sıcak odanın havasını bir kez daha gerdi. Telefon hâlâ hoparlördeydi; Emma'nın sesi kısa bir an için kesildi.
"Ne oldu?" dedi Astrid, sesini olabildiğince yumuşatmaya çalışarak.
"Yeter." Odanın içinde kısa bir sessizlik oldu. "Bu şekilde bir yere varamayacağız," dedim. "Aynı şeyleri tekrar ediyoruz. Rasyonel veri tabanlarımız bu odanın çelişkisini çözmeye yetmiyor."
Telefonun hoparlöründen Emma'nın nefes alışını duydum. "Yani?" dedi.
"Yarın düşünürüz."
Astrid kaşlarını çattı. Beyaz tenine yayılan o hafif, muzip kızarıklıkla yüzüme baktı. "Bu bilimsel bir yöntem mi, Profesör El?"
"Hayatta kalma yöntemi."
Telefonun diğer ucunda Emma hafifçe güldü. "Buna itirazım yok," dedi.
Astrid telefonu eline aldı. İnce parmakları cihazın metal gövdesine sıkıca dolanmıştı. "Yarın sabah tekrar konuşuruz," dedi Emma'ya.
"Tamam. Ama sakın sabah erkenden kazıya koşmayın. Dinlenin."
Astrid gülümseyerek telefonu kapattı. Odanın içi bir anda daha sessiz oldu. Ayağa kalktım.
"Yarın daha temiz bir zihinle bakarız," dedim.
Astrid başını salladı. Yorgunluk artık yüzünden okunuyordu. İyi geceler diledi ve yatağına geçti.
Ben de yatağa uzandım. Ne var ki uyumak sandığım kadar kolay olmadı. Gözlerimi kapattığım anda obsidyen zemin yeniden zihnimde belirdi. Semboller... çember... boşluk... Bir an için o odanın içinde yeniden duruyormuş gibi hissettim.
Sonra başka bir görüntü karıştı. Beyaz bir yüz. Parlak gözler... Asil, parıldayan başka evrenden kopup gelmiş gibi altın sarısı bakan o yabancı, zamansız silüet tam karşımda soluyordu. Bu düşünce bir anlığına zihnimden geçti. Nereden geldiğini bilmiyordum ama gitmedi. Bir süre daha karanlığın içinde dönüp durdu. Sonra yavaş yavaş dağıldı. Düşünceler birbirine karıştı. Ve farkına bile varmadan uykuya daldım.
Taş konağın pencerelerinden içeri süzülen ışık henüz keskin değildi. Sabahın ilk saatleriydi; güneş Mardin'in taş evlerinin arkasından yeni yükseliyor, sarımsı bir parıltı sokakların üzerinde ağır ağır yayılıyordu. Uyandığımda odanın içinde garip bir sessizlik vardı. Gece boyunca düşündüklerimin ağırlığı hâlâ zihnimdeydi ama bedenim beklediğimden daha sakindi.
Astrid karşı yatakta derin bir uykuya dalmıştı. Kıvırcık kızıl saçları yastığın üzerine dağınık bir hırsla dağılmış, soluk sabah ışığı pürüzsüz beyaz tenindeki o minik çilleri daha da belirginleştirmişti. Yüzünde dün geceki yorgunluğun izleri hâlâ duruyordu. Bir an onu uyandırmayı, o yakut yeşili gözlerindeki güvenli limana sığınmayı düşündüm. Sonra vazgeçtim. Bu tehlikeli çemberin ortasına onu daha fazla çekmeden önce, o kapının ardındaki gerçeği tek başıma göğüslemeliydim.
Dün gece konuştuklarımızın hiçbirinin cevabı odada değildi. Obsidyen zemin... on iki sembol... boşluk. Ve o boşluğun yerinde olması gereken taş.
Sessizce ayağa kalktım. Ayaklarımı taş zemine bastığımda odanın serinliği bir anlığına içimi ürpertti. Gömleğimi giydim, kapıyı mümkün olduğunca sessiz açtım ve dışarı çıktım. Taş konağın koridoru hâlâ yarı karanlıktı. Aşağıdan gelen zayıf ışık merdivenlerin kenarlarını belli belirsiz aydınlatıyordu. Birkaç dakika sonra sokaktaydım.
Sabahın erken saatlerinde eski Mardin başka bir şehre dönüşüyordu. Dün akşamın sıcak ve ağır havası yerini daha sakin, daha serin bir sabaha bırakmıştı. Dar sokaklardan yürürken taş duvarların üzerinde yeni doğan güneşin soluk ışığı dolaşıyordu. Şehrin henüz uyanmamış olması garip bir huzur veriyordu. Ama zihnimdeki düşünceler huzurlu değildi.
Ay döngüsü. Merkezde... güneş.
Oda güneş.. zemin lunar...
Bu yanlış olmayabilirdi. Buna karşılık doğru da değildi. Bu çelişki bir türlü zihnimden çıkmıyordu. Sanki iki zıt kozmik güç, bu Mezopotamya toprağının altında tek bir merkezde gizlenmişti.
Manastırın taş kapısına ulaştığımda güneş biraz daha yükselmişti. Deyrulzafaran Manastırı sabahın erken saatlerinde neredeyse tamamen sessizdi. Avlunun taşları henüz günün sıcağını emmemişti; havada ince bir serinlik vardı. Kapıdan içeri girdiğimde ayak seslerim geniş avluda yankılandı. Birkaç adım ilerledim.
Ve onu gördüm.
Yuhanon avlunun kenarında, taş kemerlerin gölgesinde duruyordu. Sanki uzun zamandır oradaymış gibi hareketsizdi. Bekliyormuş gibi. Ellerini arkasında birleştirmişti ve başı hafifçe eğikti. Beni fark ettiğini anlamak için bakmasına gerek yoktu; yine de birkaç saniye sonra başını kaldırdı ve gözlerini bana çevirdi.
Bir süre birbirimize bakmadan durduk. Avluda sadece sabah rüzgârının getirdiği o eski toz kokusu dolaşıyordu.
Sonunda ben konuştum.
"Artık konuşmamız gerekiyor."
"Gerçekleri."
Sesim avluda garip bir şekilde yankılandı. Normalde günaydın diyebilirdim. Ne var ki son birkaç gündür günler ne bitiyor, ne de başlıyordu. Bu yüzden bunu es geçmek çok daha mantıklı gelmişti.
Yuhanon cevap vermedi. Yalnızca birkaç adım yürüdü ve taş sütunlardan birine yaslandı. Sabah ışığı yüzüne vuruyordu ama ifadesi değişmedi. Her şeyin üzerindeki kontrollü duruşunu milim esnetmemişti.
"Dün sen de kazı alanındaydın," dedim. "Odayı gördün."
Yuhanon hafifçe başını eğdi. Bu bir onaydı ama aynı zamanda bir cevap değildi.
"Merkezde bir taş vardı," dedim, ona doğru bir adım daha atarak. "Şimdi yok." Sessizlik uzadı. "Ve sen onun nerede olduğunu biliyorsun. Bizim teknik cihazlarla peşine düştüğümüz sırrı, siyah yüzeyin üzerinden söküp alan sensin."
Yuhanon gözlerini birkaç saniye boyunca benden ayırmadı. Sonra avlunun ortasına, taş zemine baktı. Dudakları hafifçe kıpırdadı ama konuşması için biraz daha bekledi.
"Bazı şeyler," dedi sonunda, ses tonundaki o sarsılmaz asaletini koruyarak. "...ait oldukları yerde değildir." Cümle havada asılı kaldı. Ama bu cevap değildi.
Bir adım daha yaklaştım. "Bu bir cevap değil."
Yuhanon başını kaldırdı. Gözlerinde tuhaf bir sakinlik vardı; öfke yoktu, savunma yoktu. Sanki söylediklerim onu şaşırtmamıştı.
"Bu oda ve içinde barındırdıkları da gelişigüzel bir soru olamaz." dedi.
Ne demek istiyorsun, Yuhanon? Bilimin sınırlarını zorlayan bu geometriyi bize sadece izletmek için mi o kapıyı açtın? Kendimle konuşuyordum ama söylediği şeyin sıradan bir cümle olmadığını hissediyordum.
"Bu odaya neden güneş odası diyorlar?" diye sordum.
Yuhanon bir an sustu. Avlunun üzerinde dolaşan sabah ışığı taş duvarların yüzeyinde yavaşça hareket ediyordu. Birkaç saniye sonra konuştu.
"Çünkü güneş olmadan," dedi, gözlerini doğrudan gözlerime dikerek. "...ayın yolu görünmez." Bir süre düşündü ve devam etti: "Siz o siyah obsidyenin etrafındaki döngüyü çözmeye çalışırken, merkeze inen güneşin ışığı çoktan başka bir dünyayı uyandırdı Bay Elias." dedi.
Cümle o kadar sakin söylenmişti ki ilk anda anlamı zihnime yerleşmedi. Buna rağmen birkaç saniye sonra içimde bir şey yer değiştirdi. Dün gece gördüğüm semboller, zemin üzerindeki döngü, merkezdeki boşluk... hepsi bir anlığına yeniden zihnimde canlandı.
"Bu oda yalnızca bir tapınak değil, değil mi?" dedim, sesimi avlunun yüksek kemerlerinde sertçe yankılatarak.
Yuhanon bana baktı. "Hayır," dedi, yine ses tonundaki eziciliği milim bozmadan.
Bir adım daha yaklaştım. Aramızdaki mesafe daraldıkça, havaya sinmiş o eski toz ve medeniyet kokusu burnuma daha keskin doluyordu. "Peki ne?"
Yuhanon cevap vermedi. Başını hafifçe kaldırdı ve avlunun üzerindeki gökyüzüne baktı. Sabah güneşi artık manastırın taş duvarlarının üzerinden yükselmişti. Işık avlunun ortasına düşüyor, taşların üzerinde uzun gölgeler oluşturuyordu.
"Bazı yapılar," dedi sonunda, bakışlarını berrak Mezopotamya göğünden ayırmadan. "...sadece insanların ibadet etmesi için yapılmaz." Sesi hâlâ sakindi. "Bazıları... hatırlamak içindir." dedi. Sonra devam etti: "Ya da yolculuk içindir."
"Neyi hatırlamak? Ve ne yolculuğu?" diye sordum. Ancak hemen ardından çıkmayı bekleyen cümle çok daha keskin oldu. "Sakın bana içsel huzur, arınma ya da dinsel tören gibi şeyler söyleme. Karşında o jenerik turizm broşürleriyle tatmin olacak bir akademi çömezi yok Yuhanon."
Yuhanon tekrar bana baktı. Buna karşılık bu kez cevap vermedi. Sanki söylemesi gereken şeyi çoktan söylemişti.
Avluda bir süre daha sessizce durduk. Güneş biraz daha yükseldi. Taş duvarların rengi yavaşça değişti. Ama Yuhanon artık konuşmuyordu. O an anladım. Yuhanon yine konuşmayı bitirmişti. Fakat bana hiçbir şey anlatmamıştı.
Avlunun ortasına düşen sabah ışığı yavaş yavaş taş zeminin üzerinde ilerliyordu. Taş duvarların rengi güneş yükseldikçe değişiyor, birkaç dakika önce soluk duran yüzeyler şimdi daha sıcak, daha sert görünmeye başlıyordu. Manastırın sessizliği ilk bakışta dinginlik gibi duruyordu ancak içinde başka bir şey vardı; sanki her taş, her kemer, her gölge benden daha eski bir şeyi biliyor ve bunu söylememekte Yuhanon kadar inat ediyordu. Uzaklardan, mühürlü odanın altındaki dehlizlerden gelen sessiz uğultu, bu sabah aydınlığında ensemde yeniden peydah olmuştu.
Bir süre ona baktım. Başını hafifçe eğmişti. Elleri hâlâ arkasında birleşikti. Duruşunda telaş yoktu, savunma da yoktu. Sanki benim öfkem, merakım, uykusuzluğum... hepsi onun gözünde yalnızca geçici birer şeydi. Bu sakinlik bir noktadan sonra insanın sinirini bozuyordu. Çünkü karşımdaki adam sessiz kalarak yalnızca cevap vermemiş olmuyordu; sanki cevabın bende yarattığı açlığı da soğukkanlı bir zevkle izliyordu.
Ben susmayacaktım. "Peki," dedim sonunda. Sesim bu kez daha alçaktı. Daha kontrollü. Dün gece otel odasında, Astrid'in gözlerindeki endişeyle elime dokunduğu saniyelerde ne kadar yorgun olursam olayım, sabahın bu erken saatinde içimdeki düğüm dağılmamıştı. Aksine daha sert bir şeye dönüşmüştü. Cevap alamadıkça büyüyen, geri çekilmek yerine bilenmek isteyen bir şeye.
"İstediğin kadar sessiz kalabilirsin."
Yuhanon başını kaldırmadı.
Bir adım daha attım. Ayak sesim avluda kısa bir yankı yaptı. "Ben de konuşabilirim," dedim.
Bu kez bakışlarını sabit tuttarak gözlerini bana çevirdi. Ama önceki kadar uzak değildi artık; beni görüyordu. Gerçekten görüyordu. Bunun farkını anladığım anda içimdeki çizgi biraz daha netleşti. Elimde hangi kartın koz, hangisinin blöf olduğunu bilmiyordum. Yine de onu konuşturacaksam, bunu onun sakladığı şeyin etrafında dolanarak değil, doğrudan yarasına basarak yapmam gerektiğini anlamıştım.
"Ben kim miyim?" dedim. Kendi sesim bana bile yabancı geldi. Yorgun olmaktan çıkmış, soğuk hissettiriyordu. "Muhtemelen görebileceğin en inatçı arkeologlardan biriyim."
Yuhanon'un yüzü değişmedi.
"Bir şey kafama takıldığında peşini bırakmam. İz sürerim. Katmanları sökerim. Taşı kaldırırım. Üstüne toprak yığılmışsa onu da kazıp çıkarırım." Kısa bir nefes aldım. "En sonunda geriye saklanacak hiçbir yer kalmaz."
Sabah ışığı onun yüzünün bir yanına vuruyordu. Derin çizgileri daha belirginleşmişti. Yaşını değil, ağırlığını gösteren çizgilerdi bunlar. Uzun yıllar boyunca aynı yerde beklemiş, aynı şeyleri görmüş birinin yüzüydü. Ama ben konuşurken gözlerinde çok küçük bir gerilim oluştuğunu gördüm. Belki yalnızca odak değişimiydi. Belki daha fazlasıydı. Yine de oradaydı.
Doğru yerden başlamıştım. "Mesela şu zemin," dedim.
Yuhanon sustu.
"Obsidyen."
Bu kelimeyi özellikle yavaş söyledim. Dün gece ne kadar düşündüysem, sabah o kadar netleşmişti kafamda. Odayı ilk gördüğüm andan beri hissettiğim uyumsuzluk artık biçim kazanıyordu.
"Burası Mardin," dedim. "Bu coğrafyada böyle bir zemin kendiliğinden oluşamaz." Başımı hafifçe yana eğdim. "Yani o zemin doğal değil. Birileri onu oraya getirdi ve birileri o odayı bilerek kurdu. Volkanik camı bu toprağın altına, bu devasa ölçekte gizleyen şey sıradan bir mimari tercih olamaz."
Yuhanon'un bakışı bu kez kısa bir an için benden kaydı. Çok kısa. Sonra geri döndü. Devam ettim.
"Ve merkezdeki boşluk..." dedim. "Oraya ait olan şey aslında orada olan şey değil." Kısa bir duraksama verdim; söylediklerimi zihnimde doğru yere oturtmak için değil, onun yüzünde oluşan en küçük kırılmayı görmek için. "Çünkü dün benim dokunduğum taş obsidyen değildi."
Bu kez tamamen bana döndü. Gözlerindeki değişim küçüktü ama yeterliydi. Sessizlik aynı sessizlikti. Sadece artık boş değildi. İçinde bir hareket, bir tepki vardı.
"İşte sorun da bu," dedim. "O taş orada bulunuyordu buna karşılık oraya ait görünmüyordu."
Manastırın avlusundaki serin hava, güneş yükseldikçe hızla incelmeye başlamıştı. Uzakta bir kuş sesi duyuldu, sonra yine sessizlik çöktü. O sessizlikte kendi sesimi daha net duyuyordum; ne kadar ileri gittiğimi, nereye basmaya çalıştığımı, hangi ihtimali artık geri alamayacağımı da.
"Üstelik bu yalnızca bir zemin değil," dedim. "Birileri tarafından sonradan bozulmuş bir sistem, bir çark."
Yuhanon yine bir şey söylemedi. Onu ilk kez savunmada görüyordum. Bu savunmayı sözle değil, duruşuyla kuruyordu. Omuzları aynı yerdeydi, elleri aynı şekilde arkasında duruyordu, yüzünde hâlâ o tanıdık sükûnet vardı. Ama dikkatini toparlamış, her kelimemi tek tek tartıyordu artık.
"On iki sembol," dedim. Bir adım daha yaklaştım.
"Döngüsel yerleşim." Biraz daha.
"Lunar düzen."
Bu üç kelimeyi söylerken dün gece Emma'nın sesi zihnimde yeniden yankılandı. Sin. Nanna. Ur. Kadim takvimler. Ay kültü. Fakat hepsinin ortasında başka bir şey vardı. Güneş odası denilen bir yerin merkezinde duran, güneş gibi işaretlenmiş ama ay sisteminin içine yerleştirilmiş bir taş.
"Sin," dedim.
Yuhanon'un yüzünde yine o çok küçük değişim oldu.
"Nanna."
Bunlar tesadüf değildi. Bu isimler havaya bırakılmış taşlar gibi ağırdı. Bir yere çarpmadan düşmediler. Aramızda kaldılar.
"Yani bu iz," dedim. "Bizi bir sonraki adımda nereye götürür, tahmin etmek zor değil."
Yuhanon'un bakışlarını bu kez hiç kaçırmadan söyledim:
"Ur."
İşte bu, rasyonel zihnimin son kırıntısı...
Adını duyduğu anda yüzünün tamamen değişmesini beklemiyordum. Değişmedi de. Ama bazen insanların kendini ele vermesi için yüzlerinin çökmesi gerekmez. Bazen yalnızca bakışın odak noktası yarım nefeslik bir süre için yer değiştirir. Bazen çenenin kenarında neredeyse görülmeyecek kadar küçük bir gerilim belirir. Bazen beden, aklın saklamaya çalıştığı şeyi senden önce açık eder.
Onu görmüştüm.
İçimde, gece boyunca düğüm gibi duran şeyin bir ucu çözülmeye başladı. Henüz cevap almamıştım. Ama karanlıkta el yordamıyla aranan bir kapının ilk kez yerine denk gelmesi gibi bir histi bu. Tam açılmamıştı. Yalnızca orada olduğunu anlamıştım.
"Bence birbirimizi yormayalım," dedim.
Sesimi alçaltmadım ama sertleştirmedim de. Tehdit etmiyordum. Tehdit bazen gereksizdir; doğru yere yerleştirilmiş bilgi çoğu zaman daha keskindir. "Akademik veri tabanları ya da resmi kazı bulguları şu an benim için sadece birer teferruat Yuhanon," diye devam ettim. Bende ona karşı sesimdeki katı arkeolog netliğini kullanmaya karar verip, avlunun taşlarında yankılatacaktım.
"Ur'a gidersem ne bulacağımı aşağı yukarı tahmin ediyorum. Belki eksik parçaları. Belki bu odanın neden böyle kurulduğunu. Belki de senin benden sakladığın şeyi." Kısa bir duraklama verdim. "İstersen bunu bana şimdi sen söyleyebilirsin. Bana Mezopotamya'nın en eski gökyüzü haritalarını yeniden kazdırtmak zorunda bırakma."
Yuhanon bana baktı.
Bu kez gözlerindeki ifade boş ya da yorgun değildi. Daha çok, önceden verilmiş bir karara yeniden dokunmak zorunda kalan birinin ifadesiydi. O an, onun yalnızca susan biri olmadığını ilk kez gerçekten hissettim. O, susmayı seçen biriydi. Bu ikisi aynı şey değildi. Karşımda dikilen bu adam, o dehlizin dibinde neyi gizlediklerini çok iyi bilen, zamanın kenarında duran bir hafıza gibiydi.
"Sen kimsin?" dedim.
Avludan geçen hafif rüzgâr cümlemin sonunu alıp taş kemerlere taşıdı.
"Ve ne saklıyorsun?"
Bu soru havada asılı kalırken sabah güneşi biraz daha yükseldi. Avlunun ortasındaki ışık genişledi. Yuhanon başını çok hafif çevirdi; sanki bir an için benim değil, ışığın yerini izliyordu. Sonra tekrar bana baktı.
Dudakları kıpırdadı. "İsimler," dedi sonunda, sesindeki o mesafeli, sakin durağanlığı koruyarak. "...bazı şeyleri açıklamaz."
Bu ilk gerçek cevabıydı belki de. Ya da yalnızca sürekli kullandığı sessiz kalma biçimi.
Yerimde hareket etmeden öylece kaldım. Yuhanon devam etmediğinde konuşanın yine ben olacağımı ikimiz de biliyorduk. Ancak bu kez acele etmedim. Çünkü ilk kez, onu rahatsız eden yerin tam olarak neresi olduğunu anlamıştım. Taş değil ya da oda değildi. İsimler de değildi.
Bağlantı...
Bir sistemin içindeki yanlış taş. Yanlış yerde duran doğru şey. Farklı bir mekandan kopup o obsidyen çemberin ortasına bırakılmış pürüzlü nesne, tüm bu coğrafyanın mantığını bozuyordu.
"Peki," dedim yavaşça. "O zaman isimleri boşverelim." Bakışlarımı ondan ayırmadan bir cümle daha ekledim. "Şunu söyle: O taş neden o odadaydı?"
Avludaki sessizlik tekrar indi. Ama bu artık ilk baştaki sessizlik değil, bu iki insanın arasında duran ve ikisinin de etrafından dolanamadığı bir hakikatin sessizliğiydi.
Yuhanon bu kez gözlerini kaçırmadan sadece şunu söyledi:
"Bunun nasıl başladığını gördüm." Sonra ekledi:
"Bunun nasıl başladığını gördüm." Sonra ekledi: "Çünkü bazı yollar..." durdu. Sanki kelimenin geri kalanı ağzında ağırlaşmıştı. "...bir kez kapatıldığında, yeniden açılmamak üzere mühürlenir. Siz o kazı alanında sadece toprak sökmediniz Bay Elias, o mühürlü yolun üzerindeki ilk taşı oynattınız."
Cümle bittiğinde avludaki hava bile değişmiş gibiydi. Ne demek istediğini tam anlamamıştım. Ama içimde bir şey yer değiştirdi. Odanın zemini, merkezdeki boşluk, taşın güneşe benzeyen işareti, ay döngüsü... hepsi bir anda başka bir şekil almaya başladı. Henüz net değildi. Ama belirsiz de değildi artık.
Yuhanon konuşmayı yeniden bitirmişti. Bu seferde bana her şeyi anlatmamıştı. Ama hiçbir şey söylemediği de düşünülemezdi.
Bir süre konuşmadım.
Avludaki sabah ışığı yavaş yavaş taş zeminin üzerinde ilerliyordu. Manastırın duvarları güneş yükseldikçe renk değiştiriyor, birkaç dakika önce soluk görünen yüzeyler şimdi daha sıcak bir tona bürünüyordu.
Yuhanon'un bakışları kısa bir an için yine gökyüzüne kaydı. Ben de başımı kaldırdım. Güneş doğudan yükseliyordu. O an zihnimde bir şey kıpırdadı. Sonra oda yeniden belirdi. Bu kez yalnızca bir görüntü gibi değil... bir plan gibi. Tüm detayları zihnimden geçirdim. Duvarlar, yerleşim, mekânın yönü.
Ve pencere. Doğu cephesi.
Güneş doğudan doğuyordu. Pencere de doğuya bakıyordu. Burası bir güneş odasıydı. Yani güneşi doğrudan içeri alması gerekiyordu. Ancak pencere... küçültülmüştü. Bir anda görüntü zihnimde yerine oturdu. Emma'nın dün gece faks çıktılarında gönderdiği o kızılötesi mimari analizler, taş blokların arasındaki sonradan eklenmiş dolguları şimdi çok daha çıplak bir şekilde önüme seriyordu.
"Bu yüzden çalışmıyor," dedim.
Yuhanon sessiz kaldı. Ama bakışlarını üzerimden ayırmadı.
"Pencere," dedim. "Orijinal hali bu değildi." Avludaki ışık biraz daha genişledi. Taş kemerlerin gölgeleri geriye çekiliyordu. "Güneş o açıklıktan içeri akmalıydı," diye devam ettim. "Doğrudan zemine, on iki sembolün oluşturduğu o çemberin tam üzerine vurmalıydı."
Bir an sustum. "Ama şimdi akmıyor."
Yuhanon'un yüzündeki ifade yine o küçük, neredeyse fark edilmeyecek değişimi gösterdi. Doğru yere dokunmuştum.
"Pencere daraltılmış," dedim. "Bilerek yukarıdaki taşların doğasını değiştirenler, güneş ışığının odadaki siyah yüzeyle buluşmasını engellemek istemişler."
Bir adım daha yaklaştım. "Ve merkez olması gerektiği gibi değil." Sessizlik yine aramıza çöktü. Bu artık ilk baştaki sessizlik değildi. İçinde bir kabulleniş, söylenmemiş bir şeyin ağırlığı var gibiydi.
Başımı hafifçe yana eğdim. "Yani sistem yalnızca kapatılmamış," dedim. "Bozulmuş. Birileri odanın girişini ve zeminini değiştirerek, sistemin asıl amacını tamamen saptırmış."
Yuhanon bir süre konuşmadı.
Sabah güneşi artık avlunun taşları üzerinde daha geniş bir alanı aydınlatıyordu. Kemerlerin gölgeleri yavaşça geri çekiliyordu. O sessizlikte Yuhanon'un beni nasıl izlediğini ilk kez gerçekten fark ettim. Bu, bir rahibin meraklı bakışı değildi. Daha çok... birinin bir eşiğin kenarında duran birini izlerkenki bakışıydı.
Sonunda başını hafifçe salladı. "Ne ile uğraştığını bilmiyorsun," dedi. Sesi sakin ama ağırdı. "Ve nereye varacağını da."
Bir adım geri çekildi. Gözleri hâlâ üzerimdeydi.
"Bu sistem..." dedi yavaşça. "Senin dahil olabileceğin bir şey değil. Buradaki taşlar senin üniversite laboratuvarlarındaki formüllerine cevap vermez Bay Elias."
Ama ben artık dışarıda değildim. Dün gece o odada zihnime sızan o yabancı, altın gözlü silüetin varlığı, mantığımın tüm kalelerini çoktan yıkıp geçmişti.
Avludaki rüzgâr kısa bir an için taş kemerlerin arasından geçti. O an, söylediği şeyin yalnızca bir uyarı mı yoksa bir gerçek mi olduğunu ayırt edemedim.
Artık anladığım bir şey vardı. Geri çekilmek mi? Bunun için çok geçti. Ben bu sisteme ait olmayabilirdim. Ama sistem beni istiyor, beni çağırıyordu. Bana kendisini sunuyordu.
Kayıtsız kalmayacaktım. Gizlenenleri ne pahasına olursa olsun tek tek söküp, çıkaracaktım.
☽ ☀ ☾
Avludaki sessizlik hâlâ üzerimizdeydi ama artık eskisi gibi boş değildi. İçinde bir gerilim vardı; ince, görünmez, taş kemerlerin arasına asılmış bir tel gibi. Yuhanon'un son bakışı hâlâ üzerimdeydi. Benimkisi de ondan tam olarak kopmamıştı. İkimiz de konuşmayı bitirmiş görünüyorduk ama hiçbir şey gerçekten bitmemişti. Mardin'in uykudan yeni uyanan serin havası, manastırın geniş taş avlusuna sinmiş kadim toz kokusunu her nefeste tenimize daha hırsla kazıyordu.
Tam o anda taş zeminde hızlı ayak sesleri yankılandı. Başımı çevirdim.
Astrid avlunun kemerlerinden birinin altından çıkıp bize doğru geliyordu. Üzerine aceleyle bir gömlek geçirmişti; saçları tam toplanmamış, birkaç kızıl tel yüzünün iki yanına düşmüştü. Güneş ışığının zayıf parıltıları, kızıllıklarını ateşe dönüştürüyordu. Gözlerindeki dün gece gördüğüm endişeden iz kalmamış, aksine çok iyi tanıdığım kadının sorgulayıcı ifadesi geri gelmişti. Yüzünde ise uykusuzluk yoktu artık, yalnızca gerginlik vardı. Beni ve Yuhanon'u avlunun ortasında karşı karşıya görünce adımlarını yavaşlatmadı; tam tersine hızlandı. Bizi ayıran mesafeye girdiğinde ilk baktığı kişi ben değildim. Yuhanon'u hedef almıştı.
"Burada neler oluyor?" dedi. Sesi avlunun taşlarında sert yankılandı. Ardından bakışlarını bana çevirdi. " Ve beni neden uyandırmadın?"
Bu sorunun altında yalnızca kızgınlık değil, endişe de vardı. Uyandığında beni odada bulamamış, izimi manastıra kadar sürmüştü. O an bunu söylemese bile anlamıştım. Ama ona o boşlukta zihnime sızan yabancı, altın gözlü beyaz silüetin peşinden tek başıma gitmek zorunda olduğumu, mantığımın sınırlarını ve özellikle bilinmezliğin içinde onu korumak için bu avluya tek başıma koştuğumu nasıl anlatabilirdim ki?
"Bir konuşma yapmam gerekiyordu," dedim, sesimdeki akademik mesafeyi ona karşıda kullanmaya çalışarak.
Astrid kaşlarını çatıp bana baktı. "Tek başına mı?"
"Evet."
"Harika," dedi. "Gerçekten harika. Dün gece 'yarın daha zinde düşünürüz' deyip sabah gün doğmadan ortadan kayboluyorsun ve konuşma yapmalıydım mı diyorsun."
Sesindeki alay inceydi ama taşıdığı gerilim gerçekti. Sonra tekrar Yuhanon'a döndü. Yüzünde biriken şey yalnızca şüphe değildi artık; açıkça meydan okumaya dönüşmüştü. Bir adım öne çıktı ve yönünü çevirdi.
Yuhanon bu yakınlaşma karşısında kıpırdamadı.
Astrid onu baştan aşağı süzdü. Sonra, beklemediğim kadar düzgün bir telaffuzla, kısa ve sert Aramice olduğundan artık emin olduğum bir cümle kurdu.
"Lemnā ant haknā bṭīḥ b-nafshakh?"
Kelimeleri tam olarak anlamıyordum ama tonunu anlamak zor değildi. Soru değildi yalnızca; suçlamaydı. Gözlerini mesafeli adama dikmiş, onun en eski lehçesini adeta bir silah gibi kuşanmıştı.
"Ne diye bu kadar kendinden eminsin?" diye tekrarladı ardından, kelimeleri avlunun taşlarına fırlatır gibi. "Neden hep bir adım geriden bakıp herşeyi biliyormuşsun gibi davranıyorsun?"
Yuhanon'un yüzünde yine o alıştığım sakinlik vardı ama bu kez gözleri Astrid'in üzerinde biraz daha uzun kaldı. Onu ilk kez gerçekten değerlendiriyor gibiydi. O bakışın içinde küçümseme yoktu; artık onu hafife almıyordu. Karşısındaki kadının, odanın verilerini çözen o inatçı zekasını ilk kez ciddiye almak zorunda hissetmişti.
Astrid bunu fark etti. "Evet," dedi. "Bu kez susarak geçiştiremezsin."
Araya girdim. "Astrid." Bana dönüp bakma ihtiyacı duymadan; "Hayır, gerçekten soruyorum," dedi. "Bu adam ne saklıyor? Ve neden hep bizim bilmediğimiz bir şeyi biliyormuş gibi konuşuyor? Biz veri toplamak, parçaları birleştimek için çırpınırken, o sadece bu taşların arkasında dikilip zamanın geçmesini bekliyor. Neden?"
Yuhanon sonunda başını çok hafif eğdi. Sanki bu çıkışın nereye varacağını ölçüyordu. Sonra, neredeyse fısıltıya yakın ama son derece net bir sesle Aramice tek bir cümle söyledi.
"Sha'altakh ḥaddāṯā itayhen, ʾelā zabnakh qaṭin."
Astrid'in yüzü kısa bir an için gerildi.
"Ne dedi?" diye sordum, bakışlarımı ikisinin arasında gezdirerek.
Astrid bakışlarını Yuhanon'dan ayırmadan cevap verdi. "Soruların keskin ama vaktin dar." dedi.
Yuhanon gözlerini benden ayırmadan konuştu. "Bazı şeyler," dedi, ses tonundaki sarsılmaz durağanlığı koruyarak. "...öğrenilerek değil, yaklaşınca anlaşılır."
Astrid alaycı bir nefes verdi. "Demek konuşabiliyormuş." Kısa bir sessizlik oldu. Sonra başını hafifçe yana eğip ekledi: "Ben artık bunun da mucizeler listesine yazılması gerektiğini düşünmeye başladım. Manastırın en ketum adamı nihayet iki kelimeyi yan yana getirebildi."
Bu cümle neredeyse istemsizce ağzımdan kısa bir nefes çıkmasına neden oldu. Gülmek değildi tam olarak. Daha çok, sabahın bütün o ağır gerilimi içinde bir anlığına insana geri dönmek gibi bir şeydi. Astrid'in sarsılmaz hırsı ve aramızdaki söylenmemiş yakınlığın getirdiği ince mizah, zihnimdeki çıkmazın uyuşukluğunu bir nebze olsun dağıtmıştı.
"Astrid," dedim daha sakin bir sesle, "sorun yok." Bu kez bana baktı. Gözlerindeki o yeşil parıltı doğrudan zihnime kilitlendi.
"Hayır, sorun var. Sabah uyandım ve sen yoktun. Manastıra geldim, seni bununla karşı karşıya buldum." Kısa bir duraklama verdi. Bana doğru bir adım daha yaklaştığın da, teninden yayılan tanıdık sabun kokusu bu tozlu avlunun havasına karıştı. "Ve sen bana dönüp 'sorun yok' diyorsun. Dün gece oda da uyumak için uzanırken, karşımdaki senin, yüzünün nasıl kireç gibi olduğunu ben gördüm Elias."
"Bu sabah Yuhanon'la yaptığım konuşma boşa gitmedi," dedim.
Yüzündeki ifade değişti. Kızgınlık tamamen silinmeden, yerini dikkatli bakışlar aldı. "Ne öğrendin?"
Yuhanon'un yanında, avlunun ortasında bunu uzun uzun anlatmak istemiyordum ama artık geri de çekilemezdim. Çünkü zihnimde kurulan şey dağılırsa yeniden aynı açıklığı bulamayabilirdim. Güneş biraz daha yükselmiş, kemerlerin gölgeleri kısalmaya başlamıştı. Taş duvarların üstündeki ışık sertleşiyordu.
"Pencereyi," dedim.
Astrid kaşlarını çattı. "Pencere?"
"Doğu cephesindeki açıklığı." Başımı avlunun dışına, manastırın derinliklerine doğru çevirdim. "Oda zihnimde yeniden canlandı. Bu kez bir anı gibi değil, bir plan gibi. Tüm yerleşimi yeniden düşündüm. Zemini, yönü, duvarları."
Astrid bir şey söylemeden beni dinliyordu artık. Hırslı araştırmacı kimliğiyle her kelimemi zihninde tarttığını görebiliyordum.
"Burası güneş odası," dedim. "Yani güneşi doğrudan içeri alması gerekiyor. Ama o açıklık bunu yapacak kadar büyük değil. Sonradan daraltılmış. Emma'nın dün gece yolladığı mimari katman analizlerinde gördüğümüz ve sonradan eklenmiş dolgular, taş blokların orijinal yerleşimini bozmak için yerleştirilmiş."
Yuhanon'un yüzündeki ifade yine neredeyse görünmez bir şekilde gerildi.
Devam ettim. "Ve yalnızca pencere değil. Merkez de artık olması gerektiği gibi değil." Gözlerimi kısa bir an için Yuhanon'a çevirdim. "Sistem yalnızca kapatılmamış. Değiştirilmiş. Farklı dokudaki sembollü taşı oraya bırakanlar, ay fazları döngüsünün merkezini tamamen saptırmışlar."
Astrid bakışlarını benden ayırmadan birkaç saniye düşündü. "Yani," dedi sonunda, parmaklarını hafifçe koluma dokundurarak. Sıcaklığı bu serin avluda zihnimi yeniden berraklaştırdı. "...birisi o odayı çalışmayacak hâle getirmiş."
"Evet."
"Bilerek."
"Evet."
Bunu söyler söylemez avludaki havanın bile biraz daha ağırlaştığını hissettim. Çünkü artık elimizde yalnızca bir gizem yoktu. Bir müdahale vardı. Bilinçli bir sabotaj. Biri zamanında o yapıya dokunmuş, ışığı kesmiş, merkezi bozmuş ve sistemi susmaya zorlamıştı. Arkeolojik veriler ilk kez antik bir inanç kalıntısından ziyade, üstü örtülmüş devasa bir manipülasyonu gösteriyordu.
Astrid yavaşça Yuhanon'a döndü. "Ve sen bunu biliyorsun."
Yuhanon cevap vermedi.
"Biliyorum, biliyorum..." dedi Astrid kendi kendine, "şimdi yine susacaksın." Sonra bana döndü. "Peki sırada ne var?"
Bu soruyu bekliyordum. Belki bütün sabahı da bu soru için yaşamıştım. Çünkü artık geri dönüp yeniden aynı teori çemberinde dönmek istemiyordum. Şimdi elimizde ilk kez yön vardı.
"Güneş odasına iniyoruz," dedim. Sesimdeki o katı, geri adım atmayan ton bu kez avluda sarsılmaz bir karara dönüştü.
Astrid'in gözlerinde kısa bir parıltı oluştu. Hem yorgunluğu hem öfkesi o parıltının içinde başka bir şeye dönüştü. Odaklanmaya.
"Şimdi mi?"
"Şimdi."
"Ve ne arıyoruz?"
Başımı hafifçe yana çevirdim. Manastırın iç kısımlarına, taş koridorların uzandığı yöne baktım. Zihnimde pencere, zemin ve merkez boşluk aynı çizginin parçaları gibi yeniden yan yana dizildi.
"Kanıt," dedim. Bir duraklama oldu. "Ve ışığın neden artık yolunu bulamadığını. O sökülmüş merkezin ardında bıraktığı asıl sistemi keşfedeceğiz."
Astrid derin bir nefes aldı. Sonra yüzünde çok hafif, sert bir kararlılık belirdi. Bana bu ifadeyle baktığında onu ilk kez Lofoten'de kazı alanında gördüğüm sabahı hatırladım. Bir şey çözülmeye başladığında içinde uyanan o hırs aynıydı. Soluk beyaz tenindeki tüm detaylar, akademik arayış heycanıyla birlikte canlanmıştı sanki.
"Tamam," dedi. Sonra Yuhanon'a döndü. "Sen de geliyorsun."
Yuhanon bu kez başını çok hafif iki yana salladı. "Bazı yerler," dedi sakin bir sesle, gözlerini son kez üzerimde sabitleyerek. "...aynı anda hem çağırır hem de uyarır."
Astrid gözlerini devirdi. "Harika. Bu sabahın da payına düşen bilmece buymuş."
Ama onun alayının altında bile gerginlik vardı. Çünkü ikimiz de aynı şeyi hissediyorduk artık. Manastırın taş duvarları yalnızca eski değildi; susturulmuştu. Ve susturulan her şey gibi, uzun sessizliğinden sonra yeniden konuşmaya başladığında daha tehlikeli olabilirdi.
Ben bir adım geri çekildim. Bakışlarım son kez Yuhanon'un yüzünde kaldı.
"O oda kapatılmadı," dedim.
Astrid ve Yuhanon da bana baktı.
"Çalışmasın diye değiştirildi." Cümle hepimizin arasında, havada dolaşırken bende döndüm ve taş koridorlara doğru yürümeye başladım.
Arkadan Astrid'in ayak seslerini duydum. Adımları benimkilerin hemen arkasında, bu karanlık dehlizlere doğru tereddütsüzce ilerliyordu. Yuhanon'un gelip gelmediğini bilmiyordum. O anda umursadığım da söylenemezdi. Çünkü artık elimizde ilk kez gerçek bir yön vardı.
Ve ben o yönün bizi yalnızca odanın kendisine değil... o odanın neden susturulduğuna götüreceğini hissediyordum.
Parmak uçlarımın altındaki görünmez akış bizi çoktan o yeraltı odasının derinliklerine doğru çekmeye başlamıştı.